Iepziekte monitoring

Iepziekte veroorzaakt grote schade onder volwassen iepenbomen. Aangetaste exemplaren moeten doorgaans verwijderd worden, en ook nog op een speciale manier, om te voorkomen dat ze andere bomen ziek maken. Ziekte zorgt immers voor hoge verwijderingskosten. Er moeten nieuwe bomen voor in de plaats komen, en het verdwijnen van die – vaak beeldbepalende – bomen is een groot verlies aan esthetische kwaliteit. Dat zat mij dwars, en dat zat zeker ook de gemeente Schiedam dwars, omdat ze hier jaarlijks veel geld aan kwijt was.

Om iepziekte tegen te gaan kun je preventieve sanitaire maatregelen nemen. Dat houdt in: zorgen dat er nergens zieke bomen blijven staan, zodat de iepenspintkever niet – als drager – de ziekte kan overbrengen op gezonde bomen. Maar dat vergt twee keer per jaar alle iepenbomen in de stad, ook in de achtertuinen inspecteren en ook openhaard hout. Moeilijk, dus.

Ik pas een andere manier toe: feromonenvallen uitzetten. Veel iepenspintkevers op één val betekent gericht zoeken naar een zieke boom in dat gebiedje.

KevervalIk pas een andere manier toe. Dat is het uitzetten van een netwerk van feromonenvallen op lijmplaten. Alle mannelijke iepenspintkevers in het gebied binnen een kilometer van zo’n lijmplaat ( van 30 x30 cm) ruiken de feromonenlokstof, komen erheen en worden gevangen in de lijm.

 

 

Kevers tellenTweemaal per jaar halen we ze eraf (begin juli en begin oktober). Door te tellen hoeveel kevers er per val aangetroffen worden krijg je een indicatie van de hoeveelheid kevers in dat gebied. En als er veel kevers zijn, weet je dat in dat gebiedje gericht gezocht kan worden naar een zieke iep of ongeschild hout. Een zieke of stervende boom vormt voor de kevers een zogenaamde broedboom, ze leggen eieren onder de schors. Daar komen veel larven uit, die als ze volwassen zijn uitvliegen en veel gezonde iepen ziek maken.

Minder dan 50 kevers per val betekent meestal: weinig aan de hand. Vang je meer dan 70 dan moet je serieus gaan zoeken. De hoogste score op één val was ooit 600 kevers. Daar vlakbij vonden we toen een drie meter lange tak van een iep die ze vergeten waren mee te nemen na het rooien. Een walhalla voor die kevers.

Door zo gericht te weten waar je moet zoeken, beperk je de dure visuele inspectie tot, zeg, 20 procent van je groenareaal. Dat levert een enorme kostenbesparing op. Ook mooi: de gevangen kevers planten zich niet voort.

In Schiedam en Vlaardingen voer ik die strategische iepziektebestrijding uit sinds 2011 in opdracht van de gemeenten. Ik geef hen door waar de verdachte plekken zitten. zij gaan dan zelf op onderzoek uit. Natuurlijk geef ik het ook door als ik op een van mijn tochten zelf een aangetaste boom ontdek.

In Schiedam is daardoor de kostenpost ‘ziektebestrijding en herplant’ met een factor vijf naar beneden gegaan omdat er nauwelijks broedbomen meer zijn, veel minder kevers, en dus veel minder bomen gerooid hoeven te worden. Ook in Amsterdam zijn er langdurig goede ervaringen met deze methode, daar werd de methode ooit als eerste toegepast. De feromonen komen uit de Amerikaanse staat Wisconsin waar men zeer veel iepen heeft en ook veel last van Dutch Elm Disease, zoals iepziekte in Amerika heet omdat de kevers daar ooit zijn meegekomen met een partij Nederlands Iepenhout.

Iepenspintkever plaat met roetEen mooie bijvangst is dat de niet-drogende lijm een goede indicator geeft van hoeveelheid fijnstof in een gebied. Waar veel groen is blijven de platen mooi blank, en in de industriegebieden worden ze grijs tot zwart. Hiernaast is zo’n zwartgeworden plaat te zien.

 

 

 

“In Schiedam is de kostenpost ‘ziektebestrijding en herplant’ met een factor vijf naar beneden gegaan.”

Renovatie Lange Haven Schiedam

De Lange Haven in Schiedam is een historische gracht in het centrum van de stad waarlangs 90 lindebomen staan. Ze zijn tussen de 50 en 90 jaar oud en zeer beeldbepalend. Samen met de historische grachtenpanden vormen zij het prachtige decor van het oude Schiedam.

IMG_6167

In 2012 bleek plotseling uit onderzoek van de gemeente dat de kademuren in zeer slechte staat waren. Instortingsgevaar dreigde en de kade werd acuut gesloten voor zwaar verkeer.

Na diverse aanvullende onderzoeken werd een aantal partijen gevraagd om een voorstel in te dienen voor de renovatie van de Lange Haven. Een van die partijen was Boskalis Nederland BV, een wereldspeler op het gebied van weg- en waterbouw.

De gemeente Schiedam, de opdrachtgever, had een belangrijk element in het programma van eisen: zoveel mogelijk bomen sparen. Normaal worden bij dergelijke grote renovaties standaard alle bomen verwijderd. Boskalis dacht dat het inzetten van boomtechnisch advies en omgevingskennis een goede zet was, om aan die eis te voldoen.

Boskalis had mijn naam her en der gehoord, en schakelde mij in. Zo werd ik onderdeel van het ontwerpteam en is samen met constructeurs een techniek ontwikkeld om de kademuur weer voor honderd jaar veilig te maken, met behoud van vrijwel álle bomen en betere groeiplaatsen.

Gezamenlijk is een techniek ontwikkeld om de kademuur weer voor honderd jaar veilig te maken, met behoud van vrijwel álle bomen en betere groeiplaatsen.

Ze worden niet alleen gespaard, de groeiplaats van de bomen wordt er zelfs beter van. Zo’n duizend kuub bomengranulaat verwerken we in hun wortelomgeving en er worden permanente beluchtingssystemen aangebracht. In de toekomst kan hiermee gemakkelijk aanvullende bemesting worden gegeven. Met dit unieke voorstel won Boskalis de aanbesteding, werd besloten om samen verder te gaan met de realisatie van het project en startte een periode van voorbereiding.

IMG_5849

Bij een kwart van de bomen is aan de hand van graafonderzoek de bomenkwaliteit en ligging van de hoofdwortels geïnventariseerd. Ook heb ik een flora- en fauna onderzoek uitgevoerd naar de beschermde muurplanten, die in de uitvoeringsfase met houten frames beschermd worden.

Tijdens de gehele renovatie werkt een ploeg ‘bomenwachters’ uit mijn netwerk mee (zie foto’s). Hun aanwezigheid geeft de opdrachtgever een garantie dat de bomen de renovatie goed zullen doorstaan. Ook wordt de collectie nog uitgebreid met de aanplant van vijf volwassen bomen. Opdat de komende jaren weer vele mensen van deze toeristische trekpleister zullen genieten.

Over Greenwave Systems

Vanuit mijn fascinatie voor groeiplaatsen stelde ik mijzelf – ergens in 2009 – de vraag ‘hoe kun je een plant aan een muur op natuurlijke wijze laten groeien?’ Veel systemen voor gevelgroen zijn afhankelijk van intensieve zorg en een hoop technische voorzieningen. Bijvoorbeeld een gecomputeriseerd watersysteem, afvoersysteem, kunstmestdoseringssystemen. Ik dacht: ook zonder al die voorzieningen moet dat kunnen. Ik ging dus op zoek naar een manier om zo’n verticale tuin te maken, die op natuurlijke wijze groeit en zich ontwikkelt. 

IMG_9934Heel nuttig in die zoektocht was mijn ervaring met bonsaibomen als hobby. Die staat in een relatief kleine hoeveelheid grond waar hij zich in redt en waarin hij bovendien heel oud kan worden. Een andere inspiratiebron waren planten die in rotswanden groeien, bijvoorbeeld op Mallorca.

Ik kwam uit op een systeem van slechts vier componenten: een muurbeugel, draaggoot, plantenmodule (‘de bak’) en een groeimedium (‘de grond’). Als materiaal ging ik op zoek naar een recyclebaar, optimaal duurzaam kunststof. Met deze componenten is een volledig modulair systeem in elke gewenste grootte mogelijk.

IMG_6785Na diverse prototypes was Greenwave 4.0 het resultaat. Er zijn een aantal proefwanden gemaakt op hele ‘slechte’ plekken, om te kunnen testen onder slechte omstandigheden. Donker en met veel wind bijvoorbeeld. In de winter van 2011 was het op 15 maart nog -17 op een van die testlocaties. Ook het andere uiterste werd getest door midden in de zomer, vier weken de watervoorziening uit te schakelen. Met de kennis uit die testen is het huidige assortiment aan planten voor in de Greenwave-modules samengesteld.

Greenwave naast voordeur (Ronald Loch)Tal van onaantrekkelijke plaatsen heb ik met Greenwave Systems inmiddels levend en groen gemaakt. Nieuwsgierig naar de projecten of technische aspecten? Bekijk de website van Greenwave Systems.

Het park in de Bibliotheek – voorjaar 2015

“De bieb moest een ‘place to be’ worden”

Het concept bibliotheek is de laatste jaren behoorlijk veranderd, en daar moeten bibliotheken zich aanpassen. Volgens de Schiedamse directeur betekent dat: de bieb moet nu een place to be worden. Een plek waar je graag bent, kennis tot je neemt, elkaar ontmoet en wat kan drinken. Dat is hem gelukt!

Het gebouw waar de bibliotheek heen zou verhuizen – De Korenbeurs – was nog leeg. De interieurarchitect Jan David Hanraath riep mijn hulp in om samen te komen tot een volledig integraal ontwerp voor de inrichting van het monumentale pand.

Mijn kennis van bomen in bakken en groeiplaatsen was hier van grote waarde. In samenwerking tussen groen- en interieurarchitect en bibliotheekdeskundigen, onder de naam ‘ministerie van verbeelding’ is het gewenste ontwerp gemaakt.  

IMG_4294De nieuwe bibliotheek is een weelderige groene oranjerie geworden waarin je uiteraard boeken kan lenen, maar ook kunt eten, drinken, studeren, ontmoeten en feestelijke gelegenheden kunt vieren. 

 

In juni 2015 verhuisde de bibliotheek. Het werd vrijwel meteen een ongelooflijk succes. De Schiedamse bieb kreeg landelijke bekendheid en in de eerste zes maanden trok het nieuwe pand al 100.000 bezoekers. In perspectief: Schiedam heeft 75.000 inwoners. Dat bezoekersaantal ligt 50 procent boven het meest optimistisch gedroomde scenario van de directeur.

Een belangrijk deel van het ontwerp is ook eetbaar groen: binnen in de ruimte is een moestuin waar ingrediënten worden gekweekt voor het horecagedeelte. Denk aan muntthee, vijgen van de boom, aardbeien, kool, paprika’s etcetera. Het eeuwenoude gebouw had dankzij het monumentale glazen dak al prachtige mogelijkheden hiervoor. 

Eetbaar groen voor het horecagedeelte is een belangrijk deel van het ontwerp. In de bibliotheek worden munt, vijgen, aardbeien en paprika’s gekweekt.

ISchiedam fotok kom er zelf regelmatig en ga er graag voor zakelijke ontmoetingen heen. Het gebouw is nu ook erg gewild voor openingen, tentoonstellingen, bruidsfoto’s en populair bij toeristen in de binnenstad. Allemaal afgeleide activiteiten die niemand bij een bibliotheek bedacht had, maar die er dankzij het prachtige groene ontwerp nu plaatsvinden. Ook de feestelijke projectondertekening van de Schiedamse kademuurrenovatie door Boskalis vond er bijvoorbeeld plaats. In een bieb!

De uitvoering van het project is in samenwerking met Zuidkoop Natural Projects (Dennis Zuidgeest), die ermee de vakprijs ‘Interieurbeplanting van het Jaar’ won. Volgend jaar doet hij mee voor de Europese vakprijs. 

Gusto MSC – najaar 2015

Een grote levende boom binnen in een kantoor

Het bedrijf Gusto MSC, een van de grootste engineers van boorplatforms van de wereld en gevestigd in Schiedam, heeft een voormalige timmerloods van Wilton-Feijenoord verbouwd tot hun nieuwe high-tech kantoor. In dat gebouw moest een levende boom komen, zo had de architect in de tekeningen gezet. 

IMG_6221Maar ze hadden nog geen idee hoe ze het aan moesten pakken. Want hoe krijg je een levende boom binnen in een gebouw, en dan ook nog in een relatief donker atrium, zonder volle grond? Mijn hulp werd ingeroepen. 

Door lichtmeting hebben we allereerst vastgesteld welke bomen in het atrium kunnen leven. Daarna is voor die boom een grote bak samengesteld. Die groeiplaats biedt genoeg ruimte voor veertig jaar, om de boom – nu zes meter – uit te laten groeien tot een imposante reus. 

Als in een touwtrekwedstrijd werd de boom op zijn plek getild. Een mooie ceremonie waarbij de komst van de boom echt een happening werd.

IMG_6233Samen met de werknemers van Gusto en boomklimmers waar ik vaak mee samenwerk, hebben we de boom met allerlei touwen en katrollen, als in een touwtrekwedstrijd op zijn plek getild. Met handkracht, dus. Het werd zo een mooie ceremonie, waarbij de burgemeester ook aanwezig was, en de komst van de boom in het nieuwe kantoor echt een happening werd. 

Dit project was een samenwerking met Zuidkoop Natural Projects, Treetment en JHK architecten