Broekpolder Vlaardingen

De Vlaardingse Broekpolder is een ruim 400 hectare groot gebied, ooit door havenslib opgehoogd, dat zich ontwikkeld heeft tot een fascinerend natuurgebied.

Bijzonder is hier, dat een groep burgers – de Federatie Broekpolder – de lead neemt in de gebiedsontwikkeling van dit natuurgebied. Zij trekken samen op met de gemeente Vlaardingen, sinds deze twee partijen in 2008 het Convenant Broekpolder tekenden. Ik ben bij het gebied betrokken geraakt als expert-lid van de ‘natuurkamer’, die het bestuur van de Federatie Broekpolder adviseert bij hun besluitvorming.

De Broekpolder beslaat een kwart van het Vlaardings grondgebied en grenst aan Midden-Delfland. Het is een populair gebied om te wandelen, fietsen, mountainbiken, skaten en ’s winters te schaatsen. De Broekpolder heeft een gevarieerd landschap van polder, jong bos en grote plassen waar veel watervogels foerageren en overwinteren. Daarnaast lopen er Schotse Hooglanders in de polder en wordt ook regelmatig een kudde schapen ingezet voor begrazing.

Inmiddels is in deze polder echter een krachtenspel ontstaan omdat sanering volgens de Wet bodembescherming nodig zou zijn. Van 1958 tot 1975 werd het gebied namelijk zo’n zes meter opgehoogd met slib uit de Rotterdamse Haven.

Maar: is sanering echt nodig in een gebied waar inmiddels natuurontwikkeling en recreatie volop floreren? Over de invloed van de vervuiling op de omgeving en op flora en fauna zijn vele onderzoeken uitgevoerd. Geen van allen komen op aantoonbaar grote invloeden.

Ik denk dat een weloverwogen beheer, en de inzet van de mogelijkheden van de natuur tot goede resultaten hebben geleid en zullen leiden. Onderstaand filmpje, gemaakt door RTV Rijnmond, geeft daarover mijn persoonlijke mening en die van de verslaggever Ronald van Oudheusden weer.

Het is namelijk opvallend – als je de natuurontwikkeling ter plekke analyseert – hoe op een voormalig slibdepot met plaatselijk ernstige vervuiling (met o.a. zware metalen en DRIN’s), geen negatieve effecten waar te nemen zijn. Kennelijk is de natuur in staat zich zó vergaand aan te passen dat ze geen schade oploopt.

Een voorbeeld zijn de grote grazers in het gebied. Toen ruim tien jaar geleden het plan ontstond om Hooglanders in het gebied los te laten, werd dit eerst gezien als onverantwoord voor de gezondheid van die dieren. Immers, ze eten kilo’s gras en planten per dag die groeit uit vervuilde bodem, waardoor de zware metalen en verontreiniging zich in de dieren op zou kunnen stapelen. Bij wijze van proef werd het toch toegestaan.

Wat blijkt? Inmiddels heeft de kudde een grootte van meer dan 50 zeer gezonde dieren. Bij sectie op aan ouderdom overleden Hooglanders werd geen enkele verontreiniging aangetroffen.

Ik hoop met mijn inbreng te bereiken dat met minimale ingrepen in het gebied en maximaal benutten van de kracht van de natuur, de duurzame ontwikkeling van het gebied het best wordt bevorderd. Dat alle betrokkenen ervan overtuigd raken dat het middel ‘saneren’ niet erger mag worden dan de kwaal.

Groenexpert RTV Rijnmond

Sinds juni 2019 is Huib Sneep Groenexpert voor RTV Rijnmond (regionaal). Hij praat de luisteraars van Radio Rijnmond twee keer per maand op maandagmiddag bij over groenonderwerpen. Wie een vraag heeft aan Huib, kan mailen naar nieuws@rijnmond.nl o.v.v. expert.

Hieronder een aantal van de gemaakte reportages.

“Dit is een goede zaak lijkt mij”, voegt duurzaamheidsexpert Huib Sneep toe. “Het wordt hoog tijd dat we niet alleen caravans van hout maken, maar ook serieuze gebouwen”, vervolgt Sneep, die zelf in 1995 al voor zichzelf een houten kantoor liet bouwen in Baarn. 

Veel mensen hebben de kerstboom al een paar weken staan, maar hoe haal je het maximale uit je Nordmann of Spar? Rijnmondexpert Huib Sneep geeft tips én spreekt zelf uit ervaring: ‘Bij mij staat ‘ie tot half februari.”

Heb je geen tuin, maar wel een balkon? Groenexpert Huib Sneep vertelt hoe je het gevoel van een groene tuin kan creëren op jouw balkon.

Niet alleen de schade aan je auto kan getaxeerd worden. Ook de schade aan bomen. En dan wordt niet alleen rekening gehouden met geld, maar ook de maatschappelijke waarde. Rijnmondexpert Huib Sneep vertelt over zijn werk als taxateur van bomen. “Een beetje boom heeft al gauw een waarde van tussen de vijf- en tienduizend euro.”

De Broekpolder bij Vlaardingen moet gesaneerd worden. Dat vinden de provincie Zuid-Holland en Staatsbosbeheer. “Onzin”, zegt Huib Sneep, bomen- en groenexpert en betrokken bij de Federatie Broekpolder. “Laat de natuur hier gewoon haar werk doen, die troep zit diep in de grond en niemand heeft er last van.”

Voor de paddenstoelenliefhebber is de herfst het moment om op ontdekking te gaan. Vanaf oktober schieten de meeste paddenstoelen uit de grond. Groenexpert Huib Sneep, lid van het expertteam van Rijnmond, vertelt waarom je paddenstoelen voornamelijk in de herfst ziet en of je wilde paddenstoelen kunt eten.

Veel mensen trekken in de herfst hun kaplaarzen aan en gaan lekker op zoek naar paddenstoelen, kastanjes of mooie gele, rode of oranje blaadjes. In Schiedam komen deze herfstliefhebbers helemaal aan hun trekken in De Plantage: het oudste stadspark van Nederland.

De natuur zoekt altijd zelf naar een evenwicht en mensen moeten zich daar niet te veel mee bemoeien. Dat is de filosofie van Huib Sneep, boom- en groenexpert en lid van het Rijnmond expertteam. Hij praat ons tweewekelijks bij over natuuronderwerpen. Vandaag: ecologie in de stad, ofwel de natuurhuishouding van de stad.

Wie een tuin heeft, kent het probleem: onkruid! De meeste mensen schoffelen regelmatig de kiemen uit de grond. Maar: dat kun je volgens groenexpert Huib Sneep beter niet doen. In het middagprogramma van Radio Rijnmond legt hij uit waarom en geeft hij tips.

De essentaksterfte in het Lage Bergse Bos wordt veel te radicaal aangepakt, dat is de mening van boomexpert Huib Sneep van het Rijnmond Expertpanel. Afgelopen voorjaar zijn in het Lage Bergse Bos massaal essen gekapt en het jaar ervoor in de Bleiswijkse zoom. Doodzonde, vindt Sneep.


Statistische analyse groeiplaatsen

Onderzoek naar problemen bij kadebomen in opdracht van een Gemeente.

Langs een kade waren in 2015 ruim 50 Iepen geplant, op een groeiplaats die niet ontworpen bleek voor dit type bomen: binnen drie jaar ontstond er op meer dan tien plaatsen opdruk van de bestrating door wortels.

Ook was er een flink verschil in de groei te zien tussen de bomen. Was de stamomvang bij aanplant bij allemaal 20-25 centimeter, vijf jaar later was de omtrek van de dikste boom 63 centimeter en van de dunste nog 32 centimeter.

Aan mij werd gevraagd om een groeiplaatsonderzoek uit te voeren waarin duidelijk zou worden waarom de groei zo sterk verschilde en waarom er zo snel al opdruk van de verharding ontstaan was.

Het bleken lastig te beantwoorden vragen, omdat er meerdere typen groeiplaatsen op deze locatie waren. De kadehoogte verschilde bijvoorbeeld sterk: gemiddeld was het hoogteverschil tussen stamvoet en waterpeil 123 centimeter, variërend van 79 centimeter tot 154 centimeter boven het wateroppervlak.

Maar: door de inzet van statistische analysetechnieken lukte het wel om een duidelijk antwoord te vinden!

Zo bleek uit een enkelvoudige regressie tussen de stamomtrek en de hoogte van de stamvoet ten opzichte van de waterstand, dat een boom bij elke 10 centimeter méér afstand tot het wateroppervlak, maar liefst 2,5 centimeter meer stamomtrek had (significant).

Een tweede significante relatie bleek tussen de stamomtrek en de aanwezigheid van een zware betonband nabij de stamvoet.

Iepziekte monitoring

Iepziekte veroorzaakt grote schade onder volwassen iepenbomen. Aangetaste exemplaren moeten doorgaans verwijderd worden, en ook nog op een speciale manier, om te voorkomen dat ze andere bomen ziek maken. Ziekte zorgt immers voor hoge verwijderingskosten. Er moeten nieuwe bomen voor in de plaats komen, en het verdwijnen van die – vaak beeldbepalende – bomen is een groot verlies aan esthetische kwaliteit. Dat zat mij dwars, en dat zat zeker ook de gemeente Schiedam dwars, omdat ze hier jaarlijks veel geld aan kwijt was.

Om iepziekte tegen te gaan kun je preventieve sanitaire maatregelen nemen. Dat houdt in: zorgen dat er nergens zieke bomen blijven staan, zodat de iepenspintkever niet – als drager – de ziekte kan overbrengen op gezonde bomen. Maar dat vergt twee keer per jaar alle iepenbomen in de stad, ook in de achtertuinen inspecteren en ook openhaard hout. Moeilijk, dus.

Ik pas een andere manier toe: feromonenvallen uitzetten. Veel iepenspintkevers op één val betekent gericht zoeken naar een zieke boom in dat gebiedje.

KevervalIk pas een andere manier toe. Dat is het uitzetten van een netwerk van feromonenvallen op lijmplaten. Alle mannelijke iepenspintkevers in het gebied binnen een kilometer van zo’n lijmplaat ( van 30 x30 cm) ruiken de feromonenlokstof, komen erheen en worden gevangen in de lijm.

 

 

Kevers tellenTweemaal per jaar halen we ze eraf (begin juli en begin oktober). Door te tellen hoeveel kevers er per val aangetroffen worden krijg je een indicatie van de hoeveelheid kevers in dat gebied. En als er veel kevers zijn, weet je dat in dat gebiedje gericht gezocht kan worden naar een zieke iep of ongeschild hout. Een zieke of stervende boom vormt voor de kevers een zogenaamde broedboom, ze leggen eieren onder de schors. Daar komen veel larven uit, die als ze volwassen zijn uitvliegen en veel gezonde iepen ziek maken.

Minder dan 50 kevers per val betekent meestal: weinig aan de hand. Vang je meer dan 70 dan moet je serieus gaan zoeken. De hoogste score op één val was ooit 600 kevers. Daar vlakbij vonden we toen een drie meter lange tak van een iep die ze vergeten waren mee te nemen na het rooien. Een walhalla voor die kevers.

Door zo gericht te weten waar je moet zoeken, beperk je de dure visuele inspectie tot, zeg, 20 procent van je groenareaal. Dat levert een enorme kostenbesparing op. Ook mooi: de gevangen kevers planten zich niet voort.

In Schiedam en Vlaardingen voer ik die strategische iepziektebestrijding uit sinds 2011 in opdracht van de gemeenten. Ik geef hen door waar de verdachte plekken zitten. zij gaan dan zelf op onderzoek uit. Natuurlijk geef ik het ook door als ik op een van mijn tochten zelf een aangetaste boom ontdek.

In Schiedam is daardoor de kostenpost ‘ziektebestrijding en herplant’ met een factor vijf naar beneden gegaan omdat er nauwelijks broedbomen meer zijn, veel minder kevers, en dus veel minder bomen gerooid hoeven te worden. Ook in Amsterdam zijn er langdurig goede ervaringen met deze methode, daar werd de methode ooit als eerste toegepast. De feromonen komen uit de Amerikaanse staat Wisconsin waar men zeer veel iepen heeft en ook veel last van Dutch Elm Disease, zoals iepziekte in Amerika heet omdat de kevers daar ooit zijn meegekomen met een partij Nederlands Iepenhout.

Iepenspintkever plaat met roetEen mooie bijvangst is dat de niet-drogende lijm een goede indicator geeft van hoeveelheid fijnstof in een gebied. Waar veel groen is blijven de platen mooi blank, en in de industriegebieden worden ze grijs tot zwart. Hiernaast is zo’n zwartgeworden plaat te zien.

 

 

 

“In Schiedam is de kostenpost ‘ziektebestrijding en herplant’ met een factor vijf naar beneden gegaan.”

Renovatie Lange Haven Schiedam

De Lange Haven in Schiedam is een historische gracht in het centrum van de stad waarlangs 90 lindebomen staan. Ze zijn tussen de 50 en 90 jaar oud en zeer beeldbepalend. Samen met de historische grachtenpanden vormen zij het prachtige decor van het oude Schiedam.

IMG_6167

In 2012 bleek plotseling uit onderzoek van de gemeente dat de kademuren in zeer slechte staat waren. Instortingsgevaar dreigde en de kade werd acuut gesloten voor zwaar verkeer.

Na diverse aanvullende onderzoeken werd een aantal partijen gevraagd om een voorstel in te dienen voor de renovatie van de Lange Haven. Een van die partijen was Boskalis Nederland BV, een wereldspeler op het gebied van weg- en waterbouw.

De gemeente Schiedam, de opdrachtgever, had een belangrijk element in het programma van eisen: zoveel mogelijk bomen sparen. Normaal worden bij dergelijke grote renovaties standaard alle bomen verwijderd. Boskalis dacht dat het inzetten van boomtechnisch advies en omgevingskennis een goede zet was, om aan die eis te voldoen.

Boskalis had mijn naam her en der gehoord, en schakelde mij in. Zo werd ik onderdeel van het ontwerpteam en is samen met constructeurs een techniek ontwikkeld om de kademuur weer voor honderd jaar veilig te maken, met behoud van vrijwel álle bomen en betere groeiplaatsen.

Gezamenlijk is een techniek ontwikkeld om de kademuur weer voor honderd jaar veilig te maken, met behoud van vrijwel álle bomen en betere groeiplaatsen.

Ze worden niet alleen gespaard, de groeiplaats van de bomen wordt er zelfs beter van. Zo’n duizend kuub bomengranulaat verwerken we in hun wortelomgeving en er worden permanente beluchtingssystemen aangebracht. In de toekomst kan hiermee gemakkelijk aanvullende bemesting worden gegeven. Met dit unieke voorstel won Boskalis de aanbesteding, werd besloten om samen verder te gaan met de realisatie van het project en startte een periode van voorbereiding.

IMG_5849

Bij een kwart van de bomen is aan de hand van graafonderzoek de bomenkwaliteit en ligging van de hoofdwortels geïnventariseerd. Ook heb ik een flora- en fauna onderzoek uitgevoerd naar de beschermde muurplanten, die in de uitvoeringsfase met houten frames beschermd worden.

Tijdens de gehele renovatie werkt een ploeg ‘bomenwachters’ uit mijn netwerk mee (zie foto’s). Hun aanwezigheid geeft de opdrachtgever een garantie dat de bomen de renovatie goed zullen doorstaan. Ook wordt de collectie nog uitgebreid met de aanplant van vijf volwassen bomen. Opdat de komende jaren weer vele mensen van deze toeristische trekpleister zullen genieten.